สุนัขโดนงูเห่ากัด

สุนัขโดนงูเห่ากัด ต้องทำอย่างไร? อาการและปฐมพยาบาล

เสียงน้องร้องแปลก ๆ ที่สวนหลังบ้าน วิ่งไปดูก็เห็นหางงูเลื้อยหายไปในพุ่มไม้
และน้องหมามีรอยบวมขึ้นที่หน้า ใครเจอแบบนี้คงมือไม้สั่นไปหมดแน่ ๆ ค่ะ

หมออยากบอกก่อนเลยว่า หมาโดนงูเห่ากัดเป็นภาวะฉุกเฉิน ต้องรีบพาไปหาสัตวแพทย์ทันที
วันนี้หมอเลยเอาเคสจริงมาเล่า พร้อมบอกว่าต้องสังเกตอะไร
และระหว่างทางไปโรงพยาบาลควรทำและไม่ควรทำอะไรบ้างค่ะ


เคสจริง: น้องชิวาวา 8 เดือน โดนงูเห่ากัดใต้ตา
น้องชิวาวาเพศเมีย อายุ 8 เดือน โดนงูเห่ากัดที่ใต้ตาข้างขวา เจ้าของรีบพามาโรงพยาบาลสัตว์
ใช้เวลาตั้งแต่โดนกัดประมาณ 30 นาที

ตอนมาถึง น้องยังตื่นตัวและตอบสนองดี ไม่มีอาการหายใจลำบาก แต่ดวงตาข้างที่ถูกกัดมีเยื่อบุตาบวมและน้ำตาไหล และมีอาการเจ็บตรงแผล หมอตรวจเลือดเพื่อประเมินสภาพโดยรวม

การรักษาของน้องมีดังนี้ ให้น้ำเกลือ ให้เซรุ่มแก้พิษงู ให้ยาลดอักเสบ ยาปฏิชีวนะ และทำแผล
พร้อมเฝ้าดูความดัน หัวใจ การหายใจ อุณหภูมิ และระดับความรู้สึกตัวอย่างใกล้ชิด

หลังให้เซรุ่ม 1 ขวดและนอนโรงพยาบาล 2 วัน น้องอาการนิ่งดี หายใจปกติ ม่านตาตอบสนองดี
กินอาหารและขับถ่ายได้ตามปกติ มีเพียงใต้ตาที่ยังบวมอักเสบอยู่ พอนัดมาติดตามอีก 1 สัปดาห์
แผลกลับมาเป็นปกติ ไม่มีอาการแทรกซ้อนค่ะ

เหตุผลที่เคสนี้ไปได้ดี คือเจ้าของพามาเร็วมาก ทุกนาทีมีค่าจริง ๆ นะคะ

พิษงูเห่าทำอะไรกับร่างกายสุนัข
พิษงูเห่ามี 2 ฤทธิ์หลัก
• พิษต่อระบบประสาท (neurotoxin): ไปรบกวนการส่งสัญญาณระหว่างเส้นประสาทกับกล้ามเนื้อ
ทำให้กล้ามเนื้ออ่อนแรง จนเป็นอัมพาตได้ ถ้ารุนแรง กล้ามเนื้อที่ใช้หายใจอาจเป็นอัมพาต และน้องอาจหายใจล้มเหลว
• พิษต่อเซลล์ (cytotoxin): ทำให้ปวด บวม และเนื้อบริเวณแผลอาจตายได้ในภายหลัง

อาการที่ต้องสังเกต
• บวมและเจ็บตรงรอยกัด
• รูม่านตาขยาย หนังตาตก
• น้ำลายไหลมากผิดปกติ
• หายใจผิดปกติ หรือหายใจลำบาก
• ซึม อ่อนแรง ยืนหรือเดินไม่ไหว และอาจรุนแรงจนเป็นอัมพาต
• แผลอาจมีเนื้อตายตามมาทีหลัง

ปฐมพยาบาลเบื้องต้นระหว่างทางไปโรงพยาบาล
1. ให้น้องเคลื่อนไหวน้อยที่สุด อุ้มหรือใช้เปลหาม อย่าปล่อยให้เดินหรือวิ่งเอง
2. รีบพาไปโรงพยาบาลสัตว์ทันที
3. ถ้าทำได้ ถ่ายรูปงูจากระยะห่าง เพื่อช่วยให้หมอระบุชนิดงู

 ห้ามทำ
• ห้ามมัดชะเนาะเหนือแผล
• ห้ามกรีดแผล
ทั้งสองอย่างอาจทำให้เนื้อเยื่อตายหรือเสียหายเพิ่มขึ้นค่ะ

ถ้าถึงมือหมอเร็ว โอกาสดีขึ้นมาก
ถ้าได้รับการรักษาอย่างรวดเร็ว โดยทั่วไปพยากรณ์โรคค่อนข้างดี แต่ความรุนแรงขึ้นอยู่กับหลายอย่าง
เช่น ปริมาณพิษ ตำแหน่งที่ถูกกัด ขนาดตัวของน้อง เวลาที่ใช้กว่าจะถึงโรงพยาบาล และภาวะแทรกซ้อน


งานวิจัยบอกอะไรเรา
มีงานวิจัยปี 2020 (Adhikari และคณะ) ที่ศึกษาสุนัขที่ถูกงูเห่าอินเดีย (Naja naja) กัดในศรีลังกา
พบว่าอาการที่เจอบ่อยคือปวดตรงรอยกัด หายใจเร็ว น้ำลายไหลมาก และรูม่านตาขยาย ส่วนบางตัวมีเนื้อตายบริเวณแผลตามมา

แต่ข้อมูลนี้มาจากงูเห่าต่างสายพันธุ์และเซรุ่มต่างชนิดกับที่ใช้ในไทย จึงใช้เป็นภาพรวมเท่านั้น ส่วนชนิดและปริมาณเซรุ่ม สัตวแพทย์จะเป็นผู้ประเมินตามอาการของน้องแต่ละตัวค่ะ


  สรุป
หมาโดนงูเห่ากัด จำสั้น ๆ ได้ว่า อุ้มไว้ ไม่เดิน ไม่มัด ไม่กรีด รีบไปหาหมอ และถ้าถ่ายรูปงูได้ก็ถ่ายไว้ค่ะ

หมอรู้ว่าตอนนั้นใจเต้นแรงและอยากทำอะไรสักอย่างให้น้อง แต่สิ่งที่ช่วยน้องได้ที่สุดคือพาไปหาสัตวแพทย์ให้เร็วที่สุดค่ะ ถ้าน้องโดนงูกัดหรือสงสัยว่าโดนกัด พาไปโรงพยาบาลสัตว์ได้ทันทีเลยนะคะ


 คำถามที่พบบ่อย (FAQ)
Q: หมาโดนงูเห่ากัดต้องทำอย่างไร?
ให้น้องเคลื่อนไหวน้อยที่สุด อุ้มหรือหามไปโรงพยาบาลสัตว์ทันที ห้ามมัดหรือกรีดแผลค่ะ

Q: หมาโดนงูกัดมีอาการอะไรบ้าง?
บวมเจ็บตรงรอยกัด รูม่านตาขยาย หนังตาตก น้ำลายไหลมาก หายใจผิดปกติ ซึม และอ่อนแรง

Q: ควรถ่ายรูปงูไหม?
ควรค่ะ ถ้าถ่ายจากระยะห่างได้ จะช่วยให้หมอระบุชนิดงูได้

Q: หมาโดนงูกัดแล้วจะรอดไหม?
ถ้าได้รับการรักษาเร็ว พยากรณ์โรคค่อนข้างดี แต่ขึ้นกับปริมาณพิษ ตำแหน่งที่กัด และเวลาที่ใช้กว่าจะถึงโรงพยาบาล

Q: แผลที่ถูกกัดจะหายเป็นปกติไหม?
ในเคสนี้แผลกลับมาเป็นปกติหลัง 1 สัปดาห์ แต่พิษงูเห่าอาจทำให้เนื้อบริเวณแผลตายภายหลังได้ จึงต้องติดตามอาการกับสัตวแพทย์